Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	Anna Sznura

po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2022 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa K. K., Z. R., B. K., B. R.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w K.

o naprawienie szkody

1.  zasądza od pozwanej na rzecz powodów B. K. i K. K. kwotę 85 194,22 (osiemdziesiąt pięć tysięcy sto dziewięćdziesiąt cztery złote 22/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powodów B. R. i Z. R. kwotę 87 930,68 (osiemdziesiąt siedem tysięcy dziewięćset trzydzieści złotych 68/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty;

3.  w pozostałym zakresie powództwa oddala;

4.  znosi wzajemnie pomiędzy stronami: B. K. i K. K. a pozwaną koszty procesu;

5.  odstępuje od obciążenia powodów B. R. i Z. R. kosztami procesu;

6.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego
w Gliwicach kwotę 14 943 (czternaście tysięcy dziewięćset czterdzieści trzy) złote tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSO Tadeusz Trojanowski

I Cgg 10/22

UZASADNIENIE

Powodowie K. K. i B. R. –K. zamieszkali w R. przy ul. (...) ( dalej: (...)) oraz B. R. i Z. R. zamieszkali w R. przy ul. (...) ( dalej (...)) w pozwie wnieśli o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od pozwanej (...) SA w K. wskazanych kwot tytułem odszkodowania za szkody powstałe w ich nieruchomościach w R., spowodowane ruchem zakładu górniczego. W uzasadnieniu podali, że są właścicielami wyżej opisanych nieruchomości, na której posadowiono budynki mieszkalne w zabudowie szeregowej. Budynki uległy uszkodzeniu na skutek eksploatacji górniczej prowadzonej przez pozwaną. Budynki pochyliły się i doszło do powstania w nim licznych i poważnych uszkodzeń. Roszczenie powodów zostało parokrotnie zmienione w toku procesu.

Ostatecznie powodowie rozszerzyli powództwo w piśmie z dnia 2 listopada 2021 r.(k.576).Powodowie K. K. i B. R. –K. domagali się zasądzenia solidarnie na ich rzecz od pozwanej kwoty 100.000 zł ze wskazanymi odsetkami uwzgledniającymi daty poszczególnych modyfikacji (k.577).Powodowie B. R. i Z. R. domagali się zasądzenia solidarnie na ich rzecz od pozwanej kwoty 400.000 zł ze wskazanymi odsetkami uwzgledniającymi daty poszczególnych modyfikacji (k.577).Zgłoszono także żądania dotyczące kosztów procesu.

Pozwana w odpowiedzi na pozew (k.92)wniosła o oddalenie powództwa i wywodziła, że budynek został wybudowany z naruszeniem obowiązujących przepisów i norm, co skutkuje ujawnionymi uszkodzeniami. Wady budynku dotyczą nieprawidłowo wykonanej dylatacji i zastosowania do wykonania ścian nośnych z bloczków z betonu komórkowego zamiast bloczków betonowych. W obiekcie występują również wady projektowe w postaci zbyt słabego zazbrojenia wieńców oraz braku trzpieni usztywniających konstrukcję. Powyższe nieprawidłowości w ocenie pozwanej stanowią główną przyczynę uszkodzeń budynku. Stanowisko ostatecznie wyrażono na rozprawie w dniu 4.08.2022 r.

Sąd ustalił co następuje:

Powodowie są właścicielami nieruchomości położonych w R. przy ul. (...), na której posadowiono budynek mieszkalny w zabudowie szeregowej o adresach określonych literami –do (...); nieruchomości powodów sąsiadują ze sobą. Pozwana prowadziła eksploatacje w rejonie nieruchomości powodów. Eksploatacja ta wywołała deformacje, kwalifikujące ten teren do III kategorii(k. 146 akt), co miało być uwzględnione w konstrukcji budynku. Główne uszkodzenie budynków polega na ich odchyleniu od pionu.

W trakcie budowy budynku doszło do błędów projektowych i wykonawczych. Budynki powodów zostały wadliwie zaprojektowane; budynki powodów zostały usztywnione tylko w części fundamentowej( ściągi ukośne zapewniające nieodkształcalność tylko dla fundamentów jest rozwiązaniem niezalecanym) bez zapewnienia sztywności części nadziemnej. Brak jest stropów jako tarczy sztywnej, brak jest sztywności ścian kolankowych i brakuje połączenia części fundamentowej z częścią nadziemną. W opisie technicznym projektant wymienił zabezpieczenia konstrukcyjne k.652 verte: wieńce żelbetowe w poziomie stropów nad parterem i nad piętrem, ławy betonowe zbrojone , ściągi przekątniowe i prostokątne oraz posadowienie ław fundamentowych na warstwie chudego betonu.

Powyższy opis k.652 verte potwierdza zabezpieczenie budynku tylko na poziomie ław fundamentowych; przewiduje wieńce żelbetowe na poziomie stropów , lecz pomija prawidłowe rozwiązanie w zakresie stropów, gdzie w przypadku stropów gęsto żebrowych, ceramicznych , konieczne jest zaprojektowanie płyty żelbetowej nadbetonu, która powoduje, że strop jest usztywnieniem budynku w płaszczyźnie poziomej, co jest wymagane przy projektowaniu budynków na terenach górniczych. Zapis projektanta potwierdza fragmentaryczne zabezpieczenia konstrukcyjne budynku na III kategorię szkód górniczych.

Sąsiadujące ze sobą segmenty budynku mają wady projektowe w zakresie posadowienia fundamentów ścian dylatacyjnych. Rozwiązania konstrukcyjne posadowienia fundamentów ścian dylatacyjnych są powtarzalne w całym szeregu zabudowy (oczywista omyłka biegłej w jednej z opinii w zakresie literowego oznaczenia segmentów nie ma zatem znaczenia-k. 653) i zostały błędnie zaprojektowane. Biegła wykazała to graficznie na szkicu k. 653 verte – pokazując także prawidłowy sposób posadowienia fundamentów (rysunek k. 654).Konstrukcja fundamentów w obrębie przerwy dylatacyjnej powinna umożliwiać niezależną pracę sąsiadujących segmentów. Fundamenty ścian dylatacyjnych zaleca się posadawiać na wspólnej płycie żelbetowej , oddzielonej od nich warstwą poślizgową(k.653verte).Konstrukcja fundamentów w obrębie przerw dylatacyjnych w budynkach powodów jest zaprojektowana wadliwie: brak jest wspólnej płyty fundamentowej, brak poziomej warstwy poślizgowej, brak zapewnienia niezalenej pracy sąsiednich segmentów (k. 654).

Błędnie zaprojektowano ściany kolankowe w budynkach powodów. Zaprojektowano i wykonano wieniec obwodowy w poziomie podparcia więźby dachowej, lecz bez zaprojektowania konstrukcji w ściance kolankowej , która przenosi siły poziome zginające ścianę kolankową. Nawet bez dodatkowych oddziaływań od deformacji górniczych ściany poddasza ulegają zarysowaniu na skutek działania sił poziomych od konstrukcji więźby dachowej. Projektant policzył i sprawdził nośność konstrukcji więźby dachowej z pośrednim podparciem slupami wewnętrznymi opartymi na belkach stalowych poddasza, ale pominął obliczenie i wzmocnienie ścianek kolankowych(k.654).

W trakcie realizacji budynków maksymalne wychylenie bryły budynku od pionu bez wpływów szkód górniczych wynosi 3,00 mm/m a zatem gdyby w trakcie budowy kierownik budowy zauważył większe wychylenie to powinien wstrzymać roboty budowlane i zawiadomić projektanta. Projekt budowlany nie przewidywał żadnego wychylenia ścian od pionu. Wychylnie rzędu 5 mm/m powinno być przez kierownika budowy zauważone. W toku budowy takich nieprawidłowości nie stwierdzono; w trakcie realizacji budynku nie ujawniły się zatem deformacje terenu powodujące pochylenie bryły budynku(k.655 in fine).W budynku (...) pochylenie posadzki wynosi 9,7 mm/m a maksymalne wychylenie narożnika budynku wynosi 19,8 mm/m; różnica wynosi zatem 10,1 mm. W budynku (...) pochylenie posadzki wynosi 9,7 mm/m a maksymalne wychylenie narożnika budynku wynosi 24,9 mm/m; różnica wynosi zatem 15,20 mm (pełnomocnik powodów wywodził, że różnice wynoszą 5 mm/m i mogły być niezauważone w toku budowy).

Ciężar budynku ma znaczenie dla wpływu nachylenia terenu na wychylenie jego konstrukcji w warunkach eksploatacji górniczej. Budynek cięższy prostuje się wolniej w miarę przechodzenia frontu robót górniczych, przez co jego końcowe wychylenie jest większe niż budynku lżejszego ( z rozprawy doktorskiej powoływanej w opinii biegłej k.657).Z reguły przyjęło się ,że na etapie prognozowania wychyleń budynków można przyjmować zgodność wychylenia budynku i nachylenia terenu. Często jednak wyniki obserwacji wykazują rozbieżność pomiędzy tymi dwoma wielkościami. Zgodnie z opinią biegłej- przyjmując powoływane zasady wiedzy technicznej , budynki powodów bez błędów projektowych, przy III kategorii terenu górniczego i prostych warunkach gruntowych powinny się pochylić o wartość: 10 mm/m x 1,16 = 11,60 mm/m ( opinia s.18 , k. 657 v).Projektant opisał warunki gruntowe jako wartość jednostkowego oporu granicznego podłoża q= 200 kPa. Stwierdzono, że grunt rodzimy jest o strukturze piaszczysto gliniastej. Nie wykonano zalecanych przez projektanta badań gruntowych. W budynkach powodów nacisk fundamentów na grunt jest na granicy nośności gruntu (nośność gruntu wyczerpana w 95%) co przyczynia się do zwiększenia wychylenia bryły budynku i jest niezgodne z Instrukcjami (...) dotyczącymi projektowania na terenach pod wpływem szkód górniczych(k.657 in fine).

W budynkach powodów zastosowano materiały na wykonanie ścian z elementów drobnowymiarowych bez sprawdzenia ich wytrzymałości z uwzględnieniem wpływów deformacji terenu. Warunki te spełniają ściany murowane z cegły. Pozostałe rozwiązania wymagają obliczeń (k. 658 v.).

Powyżej wymienione błędy projektowe spowodowały, że segmenty nie mają zapewnionej geometrycznej niezmienności przy terenie III kategorii górniczej. Powoduje to, że wychylenie bryły segmentu od pionu jest nierównomierne i większe niż to jakie powinno wystąpić przy III kategorii górniczej(kategorie terenu-opisane na s.19 pierwszej opinii biegłej).Wychylenie narożników budynku waha się od 11,40 do 24,9 mm/m ( różnica 13,5 mm/m) przy czym jeden z narożników uległ wychyleniu w przeciwnym kierunku o wartość 11,6 mm/m w 2018 roku. Tak różne wychylenie narożników potwierdza ,że konstrukcja budynku nie przeniosła obciążeń od deformacji podłoża. Prawidłowo zaprojektowana konstrukcja segmentu powinna wychylić się w sposób równomierny w jednym kierunku i bez zdecydowanych różnic w wartościach wychylenia poszczególnych narożników .Różnica w wychyleniu poszczególnych narożników nie powinna być większa niż tzw. stałe wychylenie o wartości 3,0 mm/m. Przy wadach konstrukcyjnych budynki uległy zwiększonemu i nierównomiernemu wychyleniu od pionu, za co odpowiedzialności nie ponosi pozwana prowadząc działalność górniczą. Pozwana działalnością górniczą spowodowała zaklasyfikowanie terenu do III kategorii górniczej. Nachylenie ternu ,jakie mogło powstać to T= 10,0 mm/m. Biorąc pod uwagę, że nachylenie górotworu może spowodować wychylenie bryły budynki większe o wartość od 13 do16%, wychylenie budynku , za które ponosi odpowiedzialność pozwana wynosi około: 11,60 mmm= 12,0 mm/m (wychylenie budynku od pionu powodujące małą uciążliwość w użytkowaniu).Wychyleniu temu mogą towarzyszyć nieszkodliwe zarysowania elementów niekonstrukcyjnych budynku, za które również odpowiada pozwana. Powyższe wychylenie bryły segmentu nie klasyfikuje go do prostowania( s. 21 opinii z 10.06.2022 k. 659).

Wg metody punktowej J. K. (k.661)budynki powodów mają 50 punktów (k.662) Szkodą górniczą jest uszkodzenie terenu przebiegające przez teren zielony i nawierzchnie z kostki betonowej poza budynkiem, jest to uszkodzenie trwałe, wymagające naprawy(k. 665).

Prawidłowo zaprojektowane i wykonane budynki powodów przeniosłyby obciążenia wynikające z odkształcenia terenu spowodowanego działalnością górniczą pozwanej. Doszłoby do trwałego wychylenia budynku od pionu nie większego niż 11,60 mm/m bez uszkodzeń konstrukcji budynku, z małą uciążliwością w użytkowaniu budynku. Tak określone wychylenie powoduje utratę wartości budynku. Biegła przedstawiła dwie metody obliczenia tej wartości ( s.34 i 35 opinii z 2022 roku); przy wychyleniu 12 % przyjmuje się średnio 6,9 % wartości technicznej budynku.Za każdy budynek mieszkalny szkoda w postaci trwałego wychylenia budynku do pionu wynosi ostatecznie 41.736,22 zł. Analogiczne są wyliczenia przy budynkach gospodarczych( garaże)- odszkodowanie za trwale wychylenie tych budynków od pionu wynosi 6.834,37 zł za każdy.

Dalszą szkodą górniczą jest pochylenie posadzek. Pochylenie posadzek spowodowane działalnością górniczą wynosi 13 cm na parterze. Wylewka betonowa w miejscu najcieńszym powinna mieć grubość 5 cm. W konsekwencji prostowanie posadzki zmniejszy wysokość kondygnacji o około 18 cm. Przy obecnej wysokości pomieszczenia -2,70 m po prostowaniu pomieszczenia będą miały wysokość 2,52 m przy wymaganej wysokości 2,50 m. Na piętrze analogiczne prace zmniejszą o 18 cm wysokość pomieszczenia z 2,50 m , do 2,32 m przy wymaganej wysokości 2,50 m. (s.35 opinii).W garażu opisane prostowanie zmniejszy wysokość do 2,10 m przy wymaganej wysokości 2,2 m. Należy zaznaczyć, że pochylenie posadzek i podłóg ulega zmianie ( k.667 ).

Przyjęta szerokość szczeliny dylatacyjnej miedzy segmentami jest właściwa(k. 144).W obiektach o nierównomiernym kształcie , a taki kształt mają budynki powodów, należy przewidzieć dodatkowe dylatacje w miejscach różnic wysokości obiektów oraz w częściach obiektów obciążonych w różny sposób. Budynki powodów są takie same. Budynek jest zaprojektowany i wykonany w następujący sposób: Główna część budynku jest trzykondygnacyjna: parter, piętro i poddasze użytkowe. Parter jest rozbudowany o część parterowa(rozbudowa pokoju dziennego) z tarasem nad parterem; części te powinny być rozdzielone dylatacjami.

W opisanej sytuacji prostowanie posadzek i podłóg ,ze względu na istniejącą wysokość pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz w garażu jest wykluczone(s.37 opinii).Brak możliwości poziomowania posadzek i podłóg na piętrze budynku mieszkalnego i w garażu nie wyklucza co do zasady usunięcia szkody- w postaci trwałego wychylenia- poprzez wypłatę odszkodowania. Wypłacie odszkodowania za trwałe wychylenie budynku od pionu towarzyszyć musi remont budynku polegający na poziomowaniu posadzek jeżeli uciążliwość w użytkowaniu przekracza małą lub średnią uciążliwość. Budynki mieszkalne powodów są w okresie przejściowych deformacji i dopuszczalna jest średnia uciążliwość w użytkowaniu, przy istniejącej małej uciążliwości w budynkach mieszkalnych i średniej uciążliwości w budynku garażu. Pomiary wychylenia wykonane w 2018 i 2021 roku wykazały, że wychylenia i pochylenia ulegają zmianie. Decydujący będzie ostateczny pomiar wychylenia brył budynków i ostateczna kategoria terenu górniczego jaka się ujawni(k.667).

W toku kilkuletniego procesu zakres uszkodzeń – w porównaniu do daty sporządzenia pierwszej opinii w sprawie- zwiększył się. Zwiększyła się również uciążliwość w użytkowaniu z nieodczuwalnej do małej w budynkach mieszkalnych i średniej w budynkach garażu. W tej sytuacji należy przyjąć jako zakres rzeczowy remontu zakres wynikający z opinii biegłego M. W. z 2021 roku (s.37 opinii bieglej Ż. z 2022 roku).

Wartość remontów została zaktualizowana przez biegłą na poziomie cen z II kwartału 2022 roku. Zakres powyższych remontów pomniejszono o roboty posadzkowe. Jak wykazano powyżej poziomowanie posadzek jest obecnie przedwczesne.

Wartość remontu budynku mieszkalnego (...) i garażu netto, pomniejszona o koszt robót posadzkowych to 26.087,88 zł (wyliczenia biegłej s. 37 opinii z 2022 roku; na s. 39 biegła dokonała ubruttowienia doliczając stosowny VAT).Analogicznie wartość remontu budynku (...) i garażu wynosi 28.237,73 zł .Zgodnie z rozprawą doktorską powoływaną powyżej: „Różnice wychylenia budynku od nachylenia terenu wynikają z uwarunkowań geologiczno-górniczych, konstrukcyjnych i w równym stopniu od zmian zachodzących w podłożu …”(k.667).Wpływ na uszkodzenia w budynku mają nie tylko zmiany w podłożu na skutek działalności górniczej pozwanej ale w równym stopniu warunki konstrukcyjne i warunki geologiczno-górnicze. W równym stopniu na uszkodzenia w budynkach wpłynęły zmiany w podłożu( III kategoria terenu górniczego) i błędy projektowe. Wartość remontu za który odpowiada pozwana to zatem połowa ich wartości ; odpowiednio: 13.043,94 zł dla posesji (...) oraz 14.118,87 zł dla posesji (...).

Dla posesji (...) koszt naprawy powierzchni działki(odwodnienie istniejących zagłębień i odprowadzenie wody opadowej ) wynosi 18.163,86 zł . Dla posesji (...) koszt naprawy powierzchni działki(odwodnienie istniejących zagłębień i odprowadzenie wody opadowej ) wynosi 19.428,83 zł(s.37/38 opinii biegłej z 2022 roku).Sumę wyżej wskazanych kwot biegła zestawiła w tabeli na s. 38 omawianej opinii, przy czym ponieważ powodowie są osobami fizycznymi został doliczony podatek VAT (8 % dla budynków mieszkalnych i 23% dla pozostałych) co wymagało jedynie prostych operacji matematycznych, które obrazuje tabela na s.39 omawianej opinii(k. 668 akt).Kwoty wynikające z omawianej tabeli stanowią o wartości szkody a zatem o granicach odpowiedzialności pozwanej.

Ujawnione w budynku powodów szkody są wynikiem dwóch zaistniałych czynników tj. wad konstrukcyjno - budowlanych oraz wpływów eksploatacji górniczej na nieruchomość. Rozwiązania projektowe przyjęte na potrzeby budynku nie są zgodne z zasadami projektowania na III kategorię szkód górniczych. Popełniono błędy projektowe, które miały wpływ na część uszkodzeń. Także wychylenie budynku było związane z uchybieniami projektanta i wykonawcy. Nieruchomość w dalszym ciągu podlega wpływom eksploatacji górniczej, a deformacja terenu w związku z planowaną eksploatacją nadal będzie postępowała powodując powiększanie się uszkodzeń. Na zakres tych uszkodzeń mają wpływ błędy projektowo - wykonawcze, nie są one jednak wyłączną ich przyczyną.

Dowody: dokumenty dołączone do pozwu k.10-86 z tym że opinię dołączoną do pozwu potraktowano tylko jako stanowisko strony podobnie jak dokumenty z innych spraw złożone w toku procesu k.259-269 i opracowania naukowe k. 578-591, opinia biegłego M. W. k.328-542 oraz opinie biegłej R. Ż. k.137-181,210-239 oraz k.649-723 wyjaśnione na rozprawie k. 729-730.

Opisany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów, które uznał za wiarygodne i wystarczające do ustalania stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy. Biegła R. Ż. w sposób logiczny i spójny wyjaśniła wszystkie kwestie podniesione w zarzutach do jej opinii i tym wyjaśnieniom Sąd Okręgowy dał wiarę.

Podstawą rozstrzygnięcia są zatem obie opinie( zbliżone zdaniem samej biegłej), biegła wręcz oparła się na opinii biegłego, jedynie w kwestiach rozbieżnych Sad oparł się na opinii biegłej ,jako szczegółowo wyjaśnionej; wobec jednoznacznego stanowiska biegłej nie było potrzeby dalszego procedowania .Biegła wyjaśniała na rozprawie, że analizowała cały ciąg budynków od(...) do (...) , potwierdziła, że brak rdzeni pionowych świadczy o braku pełnego zabezpieczenia pomimo istniejących zabezpieczeń poziomych. Biegła na rozprawie opisała specyfikę budynków powodów-widoczną na zdjęciach i planach-część piętra jest zawieszona nad kondygnacją parterową i jest podparta na jednym słupie (k.152, 729).W tej sytuacji cała kondygnacja parteru nie ma wymaganej sztywności co wskazuje na wadliwe zaprojektowanie bryły budynku. Biegła wyjaśniła także, że na parterze jest kolejny problem związany z występem o kształcie jednej czwartej koła nie oddzielonym dylatacją. Biegła także na rozprawie powołała się na pracę doktorską mgr inż. L .Słowika ”Wpływy nachylenia terenu spowodowanego podziemną eksploatacją górniczą na wychylenie obiektów budowlanych”- cytowana od s. 14 ostatniej opinii(k.655); biegła podała, że wychylenia rzędu 4 mm/m są zauważalne gołym okiem. Wyjaśniła także że w garażach brak jest ściągów przekątniowych .

Strony pytań do bieglej nie miały. Odnośnie zarzutu pozwanej z pisma procesowego z 25.05.2020 r. (k.252) że biegła się wypowiedziała o deformacjach nieciągłych przyjąć należy jedynie, iż biegła użyła słownictwa spoza swojej dziedziny do opisania uszkodzeń w gruncie, które jako takie nie zostały zakwestionowane.

W tych warunkach Sąd nie dopatrzył się podstaw do dalszego uzupełniania złożonych w sprawie opinii biegłych lub dopuszczania dowodów z opinii innych biegłych, przy uwzględnieniu faktu, iż biegła Ż. wyczerpująco wyjaśniła swoją opinię pisemnie i ustnie na rozprawie. Pismo procesowe powodów z 4 lipca 2022 roku (k.742) stanowi jedynie polemikę z opinią biegłej .Pogląd biegłej o „dopuszczalnej” średniej uciążliwości nie może być dla powodów zaskoczeniem, gdyż już w opinii pierwotnej (s.27, k.150) biegła dokonała oceny „uciążliwości”(„Uciążliwość mała. Uciążliwość nie wpływająca na jakość użytkowania budynku…” k.149 in fine…” Uciążliwość nieodczuwalna” s. 27, k.150).W toku procesu sytuacja uległa zmianie i doszło do „ małej uciążliwości w budynkach mieszkalnych i średniej uciążliwości w budynku garażu” k.667 ale nadal –według biegłej- nie ma podstaw do zasądzenia odszkodowania z tego tytułu. Nie było potrzebne dalsze wyjaśnianie opinii, gdyż analiza omawianego pisma procesowego i opinii pozwala rozwiać wszelkie wątpliwości powodów.

Biegła jednoznacznie stwierdziła, że na datę opiniowania „ wychylenia i pochylenia ulegają zmianie” a zatem nie doszło jeszcze do zatrzymania procesu pochylania się budynku czyli-inaczej mówiąc- szkoda( w znaczeniu prawnym) w postaci pochylenia jeszcze nie nastąpiła. W tym miejscu należy powołać pogląd SA w Katowicach z uzasadnienia wyroku z 10 maja 2005 roku I ACa 76/05: usunięcie szkody polegającej na pochyleniu obiektu jest racjonalne , gdy budynek przestaje się pochylać. W świetle art.316 kpc i zasady sprawnego procesu nie byłoby racjonalnym oczekiwanie w toku procesu na zaprzestanie wychylania się budynku a do tego sprowadzałoby się w istocie żądanie powodów zmierzające do zasądzenia odszkodowania za szkodę przyszłą, która jeszcze nie nastąpiła. Wbrew początkowym wywodom powołanego pisma biegła pominęła składnik poziomowania w wyliczeniu odszkodowania nie dlatego, że poziomowanie nie jest prawnie dopuszczalne ale dlatego że teren nie jest uspokojony. Nie ma zatem pominięcia należnej składowej odszkodowania.

W tej sytuacji pogląd powodów z ostatniego pisma procesowego, że jedynym sposobem naprawy szkody jest wypłata wartości technicznej budynków jest nieuzasadniony. Pogląd powołujący się wbrew opinii biegłej na Instrukcje GIG jest jedynie przejawem taktyki procesowej powodów, którzy wobec niekorzystnej w ich mniemaniu pierwotnej opinii bieglej złożyli szereg szczegółowych zarzutów do opinii, a po ich obaleniu- dopiero zakwestionowali założenia ogólne opinii.

Sąd zważył co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust 1 ustawy prawo geologiczne i górnicze właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą.

Nieruchomość na której znajdują się budynki powodów położona jest na terenie górniczym i zarówno przed posadowieniem budynku, jak i po jego posadowieniu objęta była zasięgiem wpływów górniczych. Budynki zgodnie z informacjami obejmującymi prognozy oddziaływania górniczego zaprojektowane zostały na II kategorię terenu górniczego. Faktyczne wpływy znacząco przekroczyły wpływy prognozowane w momencie prac projektowych. Odkształcenia terenu i duże wychylenie są jednym z czynników wpływających na powstanie dalszych szkód opisanych w opinii. Elementem wpływającym na rozmiar tych szkód są również błędy konstrukcyjne i wykonawcze popełnione w toku budowy, przy czym można jednak wyodrębnić takie szkody, które są wynikiem wyłącznie tych błędów.

Odpowiedzialność przedsiębiorcy za skutki eksploatacji górniczej ma charakter odpowiedzialności deliktowej, a do naprawiania szkód będących następstwem eksploatacji zgodnie z art. 145 ustawy prawo geologiczne i górnicze mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. Również działanie polegające na zaprojektowaniu i wykonaniu budynku niezgodnie z obowiązującymi normami i sztuką budowlaną z punktu widzenia odpowiedzialności za szkodę wywołaną takim zachowaniem, niezależnie od odpowiedzialności kontraktowej jakie może rodzić, stanowi czyn niedozwolony w rozumieniu art. 415 k.c.

Jak już wskazano wyżej szkody ujawnione w budynku powodów są spowodowane dwoma niezależnymi czynnikami tj. eksploatacją górniczą, której wpływy przekroczyły wartości zakładane w okresie projektowania budynku oraz wadami projektowo - wykonawczymi. Zgodnie z art. 146 ust 5 p,g.g. jeżeli szkoda nastąpiła także z innych przyczyn niż ruch zakładu górniczego, odpowiedzialność przedsiębiorcy prowadzącego ruch zakładu górniczego oraz innych podmiotów jest solidarna. W realiach sprawy biegła R. Ż. dokonała wyodrębnienia „szkody” wyrządzonej przez pozwaną od innej „szkody”.

Sąd na gruncie niniejszej sprawy nie podzielił poglądu-wyrażonego przez pełnomocnika powodów dopiero na ostatniej rozprawie- że szkody wywołane wadami budynku nie podlegają wydzieleniu od szkód wywołanych wpływami eksploatacji górniczej w tym sensie, że nie można wyodrębnić takich uszkodzeń budynku, które są wynikiem wyłącznie błędów projektowych i wykonawczych, co oznacza że powodowie na skutek działania pozwanej oraz niezależnego działania wykonawcy- a wcześniej projektanta- budynku doznali szkody, którą należy traktować jako jednolitą, niepodzielną całość; odpowiedzialność pozwanej oraz odpowiedzialność wykonawcy budynku jest w tej sytuacji zgodnie z art. 441 § 1 k.c. solidarna, a co za tym idzie nie byłoby podstaw do wyliczania w niniejszym postępowaniu w jakim stopniu każdy z podmiotów odpowiedzialnych za szkodę przyczynił się do jej powstania. Pogląd ten w niektórych konkretnych sytuacjach może okazać się trafny, niemniej nie ma podstaw do dokonywania w tym zakresie jakichkolwiek generalizacji.

Przepis art.146 ust.5 i przepisy art. 441k.c i 336 k.c.( chroniące wierzycieli przy niemożności przypisania odpowiedzialności poszczególnym podmiotom) nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, wobec jednoznacznego wydzielenia szkody za którą odpowiada tylko pozwana w toku postepowania. Dokonała tego biegła- a Sąd jej poglądy podziela- opierając się na pracy doktorskiej powoływanej w opinii. Pogląd taki jest logiczną konsekwencją przyjęcia zasady, że dopuszczalne jest naprawienie szkody wynikającej z ruchu zakładu górniczego częściowo przez restytucję naturalną a częściowo przez zapłatę odszkodowania( I ACa 1978/06 wyrok SA w Katowicach z 05.04.2007 r.).

Zważywszy na stopień zniszczeń jakie nastąpiły w budynkach powodów, ich aktualny zły stan techniczny wywołany tymi zniszczeniami, stopień wychylenia budynku od pionu, Sąd uznał, że zasądzenie na rzecz powodów kwot wskazanych w wyroku jest uzasadnione.

Wartość szkody oszacowana została przez biegłą zgodnie z art. 363 § 2 k.c. wedle cen aktualnych na chwilę składania opinii i kwoty wynikające z opinii w oparciu o przepis art. 144 ust. 1 p.g.g. zasądzono na rzecz powodów. W pozostałym zakresie powództwo oddalono jako niewykazane- art.6kc.

O odsetkach orzeczono w oparciu o przepis art. 481 § 1 k.c., przy czym odsetki od całej kwoty zasądzono od dnia następnego po doręczeniu pełnomocnikowi pozwanej odpisu opinii biegłej z daty 10 czerwca 2022 roku(k.302),co nastąpiło na rozprawie w dniu 21 czerwca 2022 r., na której nastąpiło ostateczne wyjaśnienie opinii. Sądowi znane jest-niejednolite- orzecznictwo skłaniające się do zasadzenia odsetek od odszkodowań od daty wezwania do zapłaty, co istotnie w typowych przypadkach i przy stabilnym pieniądzu, może przeciwdziałać przewlekaniu procesu przez pozwanych. W sytuacji jednak gdy wartość pieniądza się zmienia(fakt oczywisty), oznaczenie wysokości szkody na dany dzień ma znaczenie także dla biegu odsetek. Gdyby proces zakończył się wcześniej ,zakres szkody byłby inny, a co zatem idzie odszkodowanie byłoby niższe. Wierzyciel nie może być premiowany odsetkami, dlatego ,że wskazywał kwotę , która istotnie po paru latach okazała się aktualna. Dalej idące żądanie o odsetki było nieuzasadnione i w realiach procesu stanowiłby nadużycie prawa.

O kosztach postępowania wobec powodów K. K. i B. K. orzeczono na zasadzie art. 100 zd. 1 k.p.c. znosząc wzajemnie koszty wobec częściowego uwzględnienia żądania. O kosztach postępowania wobec powodów B. R. i Z. R. orzeczono na zasadzie art. 100 zd. 2 k.p.c. w związku z art. 102 k.p.c. ; roszczenie tych powodów –w porównaniu do zasadzonego świadczenia- było znacznie wygórowane i wobec wygrania tylko w nieznacznej części należy tych powodów uznać za przegrywających, jednakże w realiach sprawy powodowie ci-do momentu wyjaśnienia opinii przez biegłą- mogli być subiektywnie przekonani o zasadności swoich roszczeń, gdyż na etapie przedsądowym kwestia błędów projektowych budziła wątpliwości (pismo powoda z 23.08.2017 r.,k.47).W tej sytuacji uznano, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 102 kpc.

Wobec wyniku sprawy na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano pobranie części nieuiszczonych kosztów sądowych od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa. Na te koszty sądowe złożyły się opłata od pozwu- wyliczona od zasądzonej części roszczenia- w kwocie 8.657 zł i oraz jedna trzecia wynagrodzeń biegłych; relacja sumy zasądzonych roszczeń 173.125 zł do sumy żądanych roszczeń 500.000 zł wynosi około 1/3 . Suma wydatków na opnie biegłych to 18.858,52 zł z czego 1/3 to 6.286,17 zł.

.