Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2023 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Barbara Przybylska
Protokolant:	stażysta Cyntia Bartoszewicz

po rozpoznaniu w dniu 10 października 2023 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa B. O., D. O.

przeciwko (...) z siedzibą we W.

o ustalenie nieistnienia umowy kredytu

1.  ustala, że stosunek prawny pomiędzy powodami a pozwanym, wynikający z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie nie istnieje z uwagi na nieważność tej umowy

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 11834 (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery) złote z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia prawomocności niniejszego wyroku tytułem zwrotu kosztów procesu

SSO Barbara Przybylska

Sygnatura akt I C 1842/22

UZASADNIENIE

Powodowie D. O. i B. O. wnieśli o ustalenie, że stosunek prawny między nimi a pozwanym (...) wynikającym z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 marca 2007 roku nie istnieje z uwagi na nieważności umowy. W uzasadnieniu powołali się na sprzeczność klauzuli waloryzacyjnej z naturą stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego, brak ekwiwalentności świadczeń umownych, brak należytego poinformowania powodów o ryzyku zmiany kursów walutowych, brak indywidualnego ich uzgodnienia, skutkujących koniecznością wyeliminowania z umowy a w konsekwencji nieważności umowy. Interes prawny uzasadnili potrzebą jednoznacznego określenia sytuacji prawnej stron.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i by zawierała klauzule abuzywne oraz by nie mogła dalej funkcjonować. Zaprzeczył także aby powodowie nie zostali należycie poinformowani o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nimi ryzykiem, ani aby nie mieli wpływu na wybór rodzaju kredytu i treść umowy (odpowiedź na pozew k. 44 i nast.).

Sąd ustalił:

Powód B. O. poszukiwał środków na zakup lokalu. W tym celu sprawdzał dostępne oferty kredytów w różnych bankach (gdzie dowiedział się , ze nie ma zdolności w PLN). Ostatecznie skorzystał z oferty pozwanego banku, który zaproponował powodowi ofertę kredytu powiązanego z CHF. Zaoferowano mu kredyt „frankowy”, który miał być wypłacony i spłacany w złotówkach, które podlegały przeliczeniom. Powoda nie poinformowano o możliwości jakichkolwiek negocjacji, w tym negocjacji kursu. Postanowienia dotyczące sposobu indeksacji i zastosowanych do niej kursów waluty, a także postanowienia dotyczące wypłaty (uruchomienia) kredytu i sposobu jego spłaty nie były uzgadniane indywidualnie. Powód przy zawieraniu umowy nie analizował szczegółowo jej treści. Nie zadawał pracownikowi banku pytań dotyczących treści umowy i nie zwracał się o szczegółowe wyjaśnienia, gdyż kwestia ewentualnego ryzyka została mu przedstawiona w taki sposób, że powód uważał, że ryzyko nie istnieje. Nie zwrócono mu uwagi na klauzule przeliczeniowe tj. na postanowienia odsyłające do kursów z tabeli bankowej ani na zastosowanie spreadu (zeznania powoda i powódki na rozprawie w dniu 10 października 2023 roku (k.169v-170v).

Wniosek o udzielenie kredytu powód złożył w dniu 6 lutego 2007 roku (wniosek k.100-102). Wniosek określał kwotę kredytu jako 90.100 PLN, przy czym jako walutę kredytu zaznaczono CHF.

W dniu 8 marca 2007 roku powód jako konsument zawarł z (...) z siedzibą we W. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) Standardowe Oprocentowanie (k.26 i nast.). Umowa sporządzona była na podstawie wzorca, jej postanowienia nie były negocjowane. Z umowy wynikało, że Bank udziela powodowi kredytu w kwocie 92.258,86 PLN nominowanego do waluty CHF według kursu kupna walut dla CHF obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach. Kredyt udzielany jest w złotych polskich, na okres 360 miesięcy (§ 2 ust. 1 umowy).

Informacje o okresie kredytowania, kwocie kredytu w CHF, wysokości oprocentowania, wysokości kursu ustalonego przez Bank w dniu uruchomienia kredytu, terminach płatności oraz wysokości rat zostaną określone w „Harmonogramie spłat”, który zostanie przekazany Kredytobiorcy niezwłocznie po uruchomieniu kredytu. (§ 2 ust. 2).

Prowizja Banku wyniosła 1.383,88 zł (§ 2 ust.3). Bank zobowiązał się do uruchomienia kredytu w 1 transzy, w drodze przelewu środków. Pierwsza transza obejmowała między innymi: kwotę 1.383,88 PLN tytułem prowizji Banku; kwotę 405,94 PLN tytułem opłaty za ubezpieczenie kredytu i kwotę 369,04 PLN tytułem składki ubezpieczenia na życie na okres jednego roku od dnia podpisania umowy (§ 3 ust.1).

Kredyt był wypłacany w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF wg kursu kupna walut dla CHF ustalanego przez Bank i obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków (§ 3 ust. 2). Bank uruchamiał kredyt nie później niż w terminie 5 dni roboczych od dnia, w którym Kredytobiorca spełnił warunki o których mowa w § 3 ust. 3.

Jako datę spłaty raty kredytu przyjmuje się datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota raty w złotych przeliczana jest na CHF wg kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do Banku (§ 5 ust. 5). Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych zostanie ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF, stosownie do postanowień Umowy (§ 5 ust.3). Raty kredytu wraz z należnymi odsetkami płatne są w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość CHF, na rachunek kredytu (...) (§ 5 ust. 4).

W treści umowy Kredytobiorca oświadczył, że przed zawarciem Umowy doręczono mu regulamin udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych oraz informacyjny egzemplarz umowy. Ponadto potwierdził fakt zapoznania się z tymi dokumentami i zgodził się na przestrzeganie ich postanowień (k.27v).

Na podstawie Aneksu z dnia 12 kwietnia 2012 roku (k.30-30v) powódka D. O. przystąpiła do długu z tytułu Umowy kredytowej i przystąpiła do praw i obowiązków Kredytobiorcy oraz stała się dłużnikiem solidarnym wraz z powodem B. O.. W dniu podpisania Aneksu powódka podpisała również Oświadczenie (k.99), w którym oświadczyła, że przystępując do Umowy kredytu hipotecznego nominowanego w walucie obcej, ma pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu hipotecznego oraz wzrost wartości całego zadłużenia. Oświadczyła także, ze ma świadomość ponoszenia ryzyka zmiany stopy procentowi, polegające na tym, że w wyniku niekorzystnej zmiany stopy procentowej może ulec zwiększeniu comiesięczna rata spłaty kredytu oraz wartość całego zaciągniętego zobowiązania. Oświadczyła, ze jest świadoma ponoszenia obu rodzajów ryzyk, związanych z produktem kredytowym. Potwierdziła również, świadomość o kosztach obsługi kredytu w wypadku niekorzystnej zmiany kursu walutowego oraz zmiany stopy procentowej, tj. o możliwości wzrosty raty kapitałowo- odsetkowej.

Kredyt został udzielony w kwocie 92.258,86 PLN, co stanowiło po przeliczeniu na walutę nominacji tj. CHF kwotę w wysokości 39.443,72 CHF. Kwota w PLN została przeliczona na walutę CHF wg kursu kupna waluty CHF obowiązującej w dniu uruchomienia środków. Kredyt został uruchomiony w 1 transzy. Wypłata transzy nastąpiła w dniu 13 marca 2007 roku wg kursu 2.3390.

Powodowie do dnia dzisiejszego spłacają zobowiązanie kredytowe w PLN, do tej pory spłacili 184 804,96zł (k. 415 - 416).

Powyższych ustaleń sąd dokonał na podstawie powołanych dowodów z dokumentów, zeznań świadka, A. P. (na rozprawie w dniu 10 października 2023 roku k.169v) i przesłuchania stron. Zeznania świadka miały ograniczony walor dowodowy z uwagi na upływ czasu i niepamięć. Wynika z nich jednak potwierdzający zeznania powodów fakt braku możliwości negocjacji kursów, sposobu wypłat i przeliczeń, jak i ograniczony zakres informowania klientów (co dotyczy w szczególności zakładanych wahań kursu, podawania informacji jedynie w zakresie, w jakim żądał klient, sposobu ustalania kursów walut) .

Sąd zważył co następuje:

Istotą umów indeksowanych do waluty obcej jest określenie wysokości kapitału w chwili zawarcia umowy w złotych, a przeliczenie na walutę obcą następuje w chwili wypłaty środków, a więc czasem w terminie odległym od dnia zawarcia umowy. Wysokość kapitału jaki pozostaje do spłaty nie jest więc z góry znana ani w walucie indeksacji ani w PLN.

Zgodnie z konstrukcją przyjętą w spornej umowie kredyt wypłacony był jednorazowo, przy czym dokonano przeliczenia kwoty wyrażonej w złotych na CHF wedle kursu kupna stosowanego przez Bank. Ustalony ostatecznie w ten sposób kapitał miał być spłacany w ratach kapitałowo odsetkowych, określonych w CHF, przy czym na potrzeby spłaty dokonywano powtórnego przeliczenia wysokości raty na PLN, albowiem w takiej walucie rata była pobierana przez pozwanego ze wskazanego w umowie rachunku, tym razem wedle kursu sprzedaży ustalanego przez Bank.

Zgodnie z art.69 ust. 1 Prawa bankowego przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę środków pieniężnych a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Za zasadny w tej sytuacji Sąd uznał zarzut dotyczący przyjętej w umowie klauzuli przeliczeniowej tj. oparcie jej na własnych kursach kupna i sprzedaży CHF, określanych przez Bank w tabelach kursów, skutkiem czego umowa na skutek indeksacji nie zawierała określenia głównego świadczenia kredytobiorcy, a konkretnie nie określała kapitału kredytu. Jednocześnie na skutek zobowiązania kredytobiorcy do spłaty rat w PLN i zastosowania ponownego przeliczenia rat na PLN, znowu przy zastosowaniu kursów (tym razem kursów sprzedaży) dowolnie ustalanych przez Bank, nie określała również w sposób jednoznaczny sposobu wyliczenia rat kapitałowo – odsetkowych.

Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Z kolei zgodnie z art. 385 ¹ k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3).

Klauzula przeliczeniowa wpływająca bezpośrednio na wysokość świadczeń kredytobiorcy stanowiła element określający wysokość tych świadczeń. Biorąc pod uwagę, że art. 69 prawa bankowego jako elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu wskazuje obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami stwierdzić należy, że klauzula ta wprost określała świadczenie główne kredytobiorcy.

Możliwość uznania postanowień umownych za niedozwolone w pierwszej kolejności wymaga ich zakwalifikowania albo jako postanowień, które nie określają głównych świadczeń stron, albo jako postanowień określających główne świadczenia stron (w tym cenę lub wynagrodzenie), które nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie postanowienia umowy, odwołujące się do bliżej nieokreślonych kursów obowiązujących w banku w momencie uruchomienia kredytu (nie zawarcia umowy!), nie określały jednoznacznego, obiektywnie weryfikowalnego kryterium przeliczeniowego - stanowiły scedowanie na rzecz banku prawa do kształtowania kryteriów przeliczeniowych (kursu waluty obcej w procesie wypłaty kredytu) w taki sposób, że nie były one ani jasne (transparentne) ani zrozumiałe dla konsumenta. Tym samym postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. oraz art.4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Otwiera to drogę do oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem art. 385 ¹ § 1 zd.1 k.c. oraz art. 3 ust.1 Dyrektywy 93/13, który stanowi, że warunki umowy mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Dobre obyczaje to także normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy (tak m.in. SN w wyrokach: z 19 marca 2007 r., III CSK 21/06, z 29 sierpnia 2013r., I CSK 660/12 i z 13 sierpnia 2015 r., I CSK 611/14).

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron (wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15). Klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej w istocie wysokości jego zobowiązania, jest klauzulą niedozwoloną.(wyrok SN z 4.04.2019r. III CSK 159/17). Taki też wniosek przyjął TSUE w wyroku C 26/13 (Kasler) pkt 2: Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku warunku umownego takiego jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Dodatkowo jak wynika zarówno z brzmienia art. 4 ust. 1 dyrektywy, jak i treści art. 385 ² k.c., oceny postanowień umownych należy dokonywać w świetle całokształtu umowy według stanu z chwili jej zawarcia. Punktem odniesienia dla oceny istnienia przesłanek abuzywności umowy o jakich mowa w art. 385 ² k.c. nie może być zatem analiza sytuacji stron już na etapie wykonywania umowy. Innymi słowy bez znaczenia pozostaje, czy i w jaki sposób (w jakim zakresie) niedozwolona klauzula umowna rzeczywiście wpływała na sposób wykonania umowy – w tym przypadku czy stosowane przez powoda przeliczniki odbiegały od kryteriów określonych np. w przepisach dyspozytywnych, a nawet czy sposób jej stosowania był w jakimś okresie obiektywnie korzystny dla konsumenta. Istotne jest bowiem już samo otwarcie na etapie zawierania umowy możliwości arbitralnej i w rzeczywistości nieograniczonej żadnymi obiektywnymi wskaźnikami decyzji banku kształtującej wysokość zobowiązania i wpływającej na ryzyko kursowe, która – w długoletniej perspektywie – dawała kredytodawcy możliwości niedostępne i nieweryfikowalne dla kredytobiorców.

Podkreślić należy, że jakkolwiek przeliczanie spłat miało następować w oparciu o czynnik obiektywny, tj. kurs sprzedaży NBP, to jednak klauzula skutkująca przeliczeniem już po zawarciu umowy (tj. w chwili wypłaty kredytu) wysokości wyrażonego w CHF i podlegającego zwrotowi świadczenia banku według arbitralnie i pozaumownie określonego kursu bankowego determinowała całość zobowiązań kredytobiorców (wysokość rat kapitałowych i odsetkowych) zarówno wyrażonych w walucie obcej, jak i PLN po ich przeliczeniu.

Podsumowując - ponieważ treść kwestionowanych postanowień umowy umożliwia pozwanemu jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości jego zobowiązań wobec banku, zakłócona zostaje równowaga pomiędzy stronami umowy, a takie postanowienie staje się sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz dodatkowo w sposób rażący narusza interesy konsumentów. Zostały więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 385 ¹ § 1 k.c., nakazujące uznać to postanowienie za niedozwoloną klauzulę umowną.

Konsekwencją abuzywności postanowień umownych jest brak związania nimi powodów, co determinuje konieczność pominięcia kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank. Umowa podlegała wykonaniu w PLN, jednak podstawą określenia wysokości umownego świadczenia banku po waloryzacji i następczo zobowiązań kredytobiorców było ich odniesienie do CHF, a przeliczenia te były elementem niezbędnym dla wykonania umowy. W umowie powstaje zatem luka, powodująca brak możliwości przeliczenia świadczeń umownych stron do CHF i wysokości zadłużenia w poszczególnych okresach po waloryzacji, jak i powrotnego przeliczenia na złote. Tym samym dochodzi do niemożności określenia zarówno wysokości wykorzystanego kapitału, jak i poszczególnych rat. Ponieważ klauzula indeksacyjna stanowiła przedmiotowo istotny element umowy, stanowiący podstawę do zastosowania oprocentowania LIBOR właściwego dla waluty obcej, co niewątpliwie było głównym celem takiego, jak w przedmiotowej sprawie ukształtowania umowy, pominięcie tej klauzuli prowadzi do wynaturzenia całego stosunku prawnego i definitywnej zmiany charakteru umowy.

Zdaniem Sądu w niniejszym przypadku brak jest podstaw, aby w miejsce abuzywnych klauzul waloryzacyjnych wprowadzać inny miernik wartości. Dopuszczalność zastąpienia klauzul niedozwolonych zgodnie z orzecznictwem TSUE, ze względu na cel „odstraszający” Dyrektywy 93/13, który w razie naruszenia równowagi stron umowy to stronie słabszej daje możliwości decyzyjne, uzależniona jest od woli konsumenta. W orzeczeniu Kasler (C-26/13) Trybunał dopuścił zastąpienie nieuczciwego warunku dyspozytywnym przepisem krajowym jedynie wówczas, gdy wyeliminowanie nieuczciwego warunku oznacza na mocy prawa krajowego unieważnienie całej umowy (co zdaniem sądu ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz kumulatywnie jeżeli unieważnienie to naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (co jak wynika z jednoznacznego stanowiska powodów w niniejszej sprawie nie występuje).

Z kolei ponieważ wyeliminowanie wadliwej klauzuli indeksacyjnej całkowicie zmieniłoby charakter umowy stron, a w szczególności charakter świadczenia głównego kredytobiorców, to uznać należało, że nie jest możliwe dalsze jej utrzymanie. Jak wynika z orzeczenia TSUE w sprawie Dziubak (C-260/18: 1) artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

Ostatecznie zatem - skoro w niniejszej sprawie po wyłączeniu nieuczciwych warunków, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, a brak jest zgody na ich zastąpienie, należało uznać ją za nieważną .

Powodowie mają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu, że nie istnieje umowny stosunek prawny, wobec nieważności umowy kredytu. Wskazać należy, że w przypadku każdej umowy kredytu strony mają interes prawny w stwierdzeniu jej nieważności co najmniej do daty, w której spełnione zostały wszystkie świadczenia obu stron z tej umowy. Jedynie bowiem wyrok ustalający może trwale i ostatecznie usunąć w takim przypadku stan niepewności prawnej i w tym kontekście nie wyprzedza go roszczenie o zapłatę. Takie ustalenie może bowiem chronić przed przyszłymi nieuzasadnionymi roszczeniami pozwanego wywodzonymi z zapisów tej umowy i trwałe usunąć wiążący strony wieloletni stosunek prawny, jak również uzyskać zwolnienie od obciążenia hipotecznego.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu przepis art. 98 k.p.c. Na zasądzoną na rzecz powodów kwotę złożyły się opłata od pozwu i koszty zastępstwa procesowego powodów.

SSO Barbara Przybylska