Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2023 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Wojciech Hajduk
Protokolant:	Sandra Conrad

po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2023 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa R. G., H. G., I. G., S. G.

przeciwko (...) z siedzibą w W. w restrukturyzacji

o ustalenie i zapłatę

1.  ustala, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 28.08.2008r. nr (...) zawarta pomiędzy powodami R. G., H. G., I. G. i S. G., a (...) w K. jest nieważna,

2.  w pozostałym zakresie powództwo oddala,

3.  znosi wzajemnie koszty postępowania.

SSO Wojciech Hajduk

Sprostowanie: Prawomocnym postanowieniem z dnia 30.05.2023r. sprostowano nin. uzasadnienie poprzez wykreślenie ostatniego zdania.

IC 1646/22 UZASADNIENIE

Powodowie R. G., I. G., S. G. i H. G. w pozwie przeciwko (...) w W. w restrukturyzacji domagali się

-ustalenia nieistnienia stosunku prawnego z umowy o kredyt hipoteczny nr (...) indeksowany do waluty obcej CHF z dnia 21.05.2008r. z uwagi na jej nieważność,

-zasądzenia od pozwanego na rzecz R. G. i I. G. kwoty 150.917,60 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23.09.2022r.

ewentualnie

- zasądzenia od pozwanego na rzecz ww. powodów kwoty 60.564,78zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23.09.2022r.

Uzasadnili, że zawarli umowę o kredyt hipoteczny nr (...) indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 164.160zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR 3M. Kwota kredytu została wyrażona w złotówkach, wskazano równowartość w CHF na datę sporządzenia umowy, jednakże rzeczywista wartość miała zostać określona przy wypłacie kredytu. Wypłata kredytu i spłata rat następowała w złotych według kursu ustalonego przez bank w Tabeli kursów banku. Raty spłaty kredytu pobierane były z rachunku bankowego Kredytobiorców. Bank w sposób dowolny ustalał kursy walut, nie poinformowano powodów w sposób rzetelny i wyczerpujący o ryzyku kursowym. Zarzucili abuzywność §1ust1, 6ust1, §9ust2 i 10ust3 umowy oraz 16ust4, 19ust5 i 21ust5 regulaminu. Wg nich umowa nie tylko nie określa wysokości kredytu w złotych polskich, ale także nie precyzuje mechanizmu dokonania przeliczenia, co daje bankowi możliwość jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania co powoduje, że jest sprzeczna z art. 353 ¹kc i 358 ¹ kc. Stosunek umowny został tak ukształtowany, że ryzyko walutowe zostało przerzucone w całości na konsumenta i w tym zakresie naruszono obowiązek informacyjny banku. Powoduje to nieważność umowy i uzasadnia żądanie ustalenia nieważności oraz zasądzenie nienależnie spełnionego świadczenia. Żądają części uiszczonych rat w okresie do dnia 29.06.2022r.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zarzucił przedawnienie roszczenia, brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu. Zaprzeczył również aby umowa była nieważna i zaprzeczył aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Powodowie sami wybrali walutę kredytu, zostali pouczeni o wpływie zmiany stopy procentowej lub kursu waluty na wysokość raty kredytu. Mieli możliwość negocjacji. Złożył zarzut potrącenia z wierzytelnością z tytułu wypłaconej kwoty kredytu 164.160zł i zarzut zatrzymania co do tej samej kwoty.

USTALENIA FAKTYCZNE

W dniu 23.09.2008r.r. powodowie jako konsumenci oraz (...) w K. zawarli umowę kredytu hipotecznego Nr (...) indeksowany do waluty obcej CHF na kwotę 164.160zł na okres 360 miesięcy, oprocentowany stawką LIBOR 3M. Jej celem było pokrycie części kosztów budowy domu mieszkalnego, pokrycie składek ubezpieczeniowych z tytułu ubezpieczenia ryzyka utraty wartości nieruchomości, ubezpieczenia OC oraz NW, pokrycie kosztów ustanowienia hipoteki i składki ubezpieczenia na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki [wniosek o kredyt hipoteczny k-123-130; §1ust1 i 2 oraz §2umowy k-24i24v; decyzja kredytowa k-132-134]. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min., bank udziela kredytu w wysokości 164.160zł indeksowanego kursem CHF, przy założeniu, że uruchomiono całość w dacie sporządzenia umowy, równowartość kredytu wynosiłaby 81.590CHF, rzeczywista równowartość zostanie określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu [§1ust1 umowy k-24]. wypłata kredytu będzie przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt wg kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów [§9 ust 2 umowy k- 26]. Spłata będzie dokonywana w złotych, a wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość spłaty wyrażonej w CHF po jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej Tabeli Kursów walut dla kredytów dewizowych i indeksowanych kursem walut obcych” [§6ust1, §10 ust 3 umowy k-25-26v]. Podobnie w §14ust3 dotyczącym przewalutowania zadłużenia po wypowiedzeniu umowy i w § 20ust3 odnoszącym się do przewalutowania na wniosek kredytobiorcy umowa odwoływała się do tabeli kursów [k-15 i 28v]. Również Regulamin (...) w 16ust4, 19ust5 i 21ust5 odwoływał się do bankowej Tabeli Kursów [regulamin k-32-33].

Powodowie zawarli umowę w siedzibie banku, jako konsumenci. Do jej zawarcia doszło gdy poszukiwali możliwości sfinansowania budowy domu dla R. G. i I. G.. Z uwagi na niskie dochody poprosili rodziców R. G. tj. H. i S. G. aby zostali współkredytobiorcami. Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku w C.. W trakcie spotkania z doradcą kredytowym zaproponowano im by zaciągnęli kredyt indeksowany do CHF jako najkorzystniejszy. W trakcie spotkania pracownik banku doradził im by zaciągnęli kredyt indeksowany do CHF jako najkorzystniejszy. Wskazał, że frank szwajcarski od lat jest stabilny, wahania kursowe są niewielkie. Pouczył o ryzyku kursowym i wpływie zmiany stopy procentowej na wysokość raty kredytu poprzez zapoznanie z tabelą będącą częścią oświadczenia o wyborze waluty i porównującą: wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy aktualnym kursie CHF dla kredytu w PLN i CHF; wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy założeniu, że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF w ostatnich 12 miesiącach; wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej w ostatnich 12 miesiącach [oświadczenie o wyborze waluty k-131]. Również w §1ust1 umowy wskazano, że kredytobiorcy oświadczają, że są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptują to ryzyko [k-24]. Jednoczenie z wnioskiem o kredyt zawnioskowali o objęcie ich ubezpieczeniem: ryzyka utraty wartości nieruchomości, OC oraz NW, kosztów ustanowienia hipoteki i odmowy ustanowienia hipoteki oraz doliczenie składek za ubezpieczenie do kwoty kredytu, które potrącono z kredytu.

Żadne postanowienia umowne nie były indywidualnie uzgadniane z wyjątkiem tych, które dotyczyły wysokości kredytu i czasu spłaty. Powodowie nie mieli świadomości o możliwości negocjowania umowy. Poinformowano powodów, że otrzymają kredyt w złotówkach i będą spłacali w złotówkach, następnie umowę podpisano. Raty są spłacane przelewami na wskazany rachunek. Powodowie są informowani o wysokości miesięcznej raty SMSem sami dokonują przeliczenia na PLN posiłkując się informacją o kursie CHF dostępną na stronie internetowej banku [zeznania powoda R. G. k-214-215, zeznania powódki I. G. k-216; zeznania powoda H. G. k-…, wniosek kredytowy k-123-130; §2 i §4 umowy k-24v, potwierdzenie wypłaty środków k-37 ]. Kredyt spłacają jedynie powodowie R. G. i I. G.. Informację o wysokości miesięcznej raty otrzymują SMSem dokonują przeliczenia na PLN posiłkując się kursem CHF dostępnym na stronie internetowej banku. W okresie do 29.06.2022r. uiścili pozwanemu kwotę 150.917,60zł [historia zadłużenia oraz spłaty kredytu k-38-41].

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dokumenty i zeznania powodów. Zeznania świadka P. S. [kopia zeznań złożonych na pismie w sprawie prowadzonej przez SR dla warszawy Woli IC 2851/18 k-136-143] mają dla sprawy drugorzędne znaczenie, Świadek nie miał kontaktu z powodami, nie brał udziału przy sporządzaniu umowy. Był i jest pracownikiem pozwanego. Zeznania dotyczyły min. obowiązków pracowników banku w zakresie udzielania informacji klientom, w okresie gdy zawierana była umowa, w oderwaniu od konkretnej sytuacji powodów, oraz mechanizmów finansowych stosowanych w banku. Pozostałe dokumenty dołączone do akt nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, generalnie przedstawiają poglądy i opinie związane z interpretacją przepisów dotyczących kredytów denominowanych i indeksowanych [pismo (...) z 29.11.2021 k-144-151, stanowisko (...) k-153-168, stanowisko Przewodniczącego (...) do sprawy przed TSUE IC 520/21 k-169-173].

ROZWAŻANIA PRAWNE

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy o kredyty indeksowane do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ^{( 1 )}kc. Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ^{( 1 )}§1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 ^{( 1 )}§1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia umowne, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ^{( 1 )}§1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego ( §1ust1 w zw. z §6 ust1, §9 ust 2 oraz §10 ust 3 umowy, a także § 14 ust 3 i §20 ust3 umowy oraz 16ust4, 19ust5 i 21ust5 regulaminu (...) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa oraz Regulamin (...): w §1ust1, §6ust1, §9ust2 oraz §10ust3 §14ust3 , §20ust3 oraz 16ust4, 19ust5 i 21ust5 Regulaminu (...), do którego odesłanie znajduje się w § 25 umowy, uzależniają warunki waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów" obowiązującej w banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385 ¹kc.

Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać, że nie jest wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§ 1 ust. 1 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Nie spełnia tego wymogu przedstawienie tabeli odnoszącej się tylko do hipotetycznego wzrostu raty kredytu, przy nieznacznym wzroście kursu CHF i stopy procentowej [[oświadczenie o wyborze waluty k-131]. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołując się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających w wysokości od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych, ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy.

Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy.

Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 1.03.2023r. oraz w dniu 12.04.2023 o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na okres 30 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie R. i I. G. domagali się zasądzenia kwoty łącznej 150.917,60zł z ustawowym odsetkami za opóźnienie od 23.09.2022r. W żądanej kwocie zawarte zostały uiszczone składki ubezpieczenia na pokrycie kosztów ubezpieczenia utraty wartości nieruchomości. Stanowiły one część kredytu i podlegają zwrotowi, beneficjentem był bank, a ubezpieczenie było warunkiem kredytu. Żądanie jest uzasadnione.

Zarzut przedawnienia roszczenia jest bezzasadny. W sytuacji żądania ustalenia nieważności umowy konsumenckiego kredytu indeksowanego do waluty obcej i zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia z tytułu nienależnie uiszczonych rat, całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym dopiero z tym momentem można mówić o wymagalności roszczenia i rozpoczęciu biegu przedawnienia.

Pozwany złożył zarzut potrącenia wierzytelności z tytułu wypłaconej kwoty kredytu w kwocie 164.160zł zarzut jest uzasadniony, został skutecznie zgłoszony. Ma charakter materialnoprawny i żeby odniósł procesowy skutek musi zostać zgłoszony przez odpowiednio (materialnoprawnie) umocowaną osobę bezpośrednio powodowi bądź jego pełnomocnikowi, o ile ten posiada umocowanie do przyjęcia oświadczenia o charakterze materialnoprawnym i dokonywania czynności o charakterze materialnoprawnym. Pełnomocnik pozwanego był umocowany do złożenia takiego oświadczenia [pełnomocnictwa k-116]. Co prawda na etapie odpowiedzi na pozew powództwo w zakresie żądania zapłaty nie było jeszcze wymagalne, lecz stało się po złożeniu na rozprawie 12.04.2023r oświadczenia przez powodów, że nie chcą utrzymania umowy w mocy. Po tym oświadczeniu, w stanowisku końcowym pełnomocnik pozwanego podtrzymał stanowisko i zarzuty. Doprowadziło to do zapoznania się przez powodów i pełnomocnika z zarzutem potrącenia. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Tym samym o wymagalności można mówić od momentu złożenia ww. oświadczeń. Zarzut potrącenia jest więc skuteczny i wyczerpuje całą żądaną kwotę.

Na zasadzie art. 235 ² §1 pkt 2kpc pominięto dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej oraz bankowości. Wnioski stron były zbędne wobec ustalenia nieważności umowy w świetle art. 385 ¹ §1kc.

W związku z powyższym a mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 21.05.2008. nr (...) zawarta pomiędzy powodami (...) w K. jest nieważna, w pkt 2 na zasadzie art. 405kc w zw. z art. 498§1 i2 kc powództwo oddalono wobec umorzenia się wierzytelności stron na skutek potrącenia, w pkt 3 zniesiono wzajemnie koszty postepowania W pkt 4 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postepowania opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.