Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 sierpnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Tadeusz Trojanowski
Protokolant:	protokolant sądowy Monika Atałap

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) z siedzibą we W.

przeciwko Z. B., E. B.

o zapłatę

ewentualnie o ustalenie i zapłatę

ewentualnie o ustalenie

ewentualnie o ustalenie

1.  umarza postępowanie w ograniczonej części żądania pozwu;

2.  oddala powództwo główne w pozostałym zakresie;

3.  oddala powództwo ewentualne w pozostałym zakresie;

4.  kosztami postępowania w całości obciąża powoda pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

SSO Tadeusz Trojanowski

Sygn. akt I C 1299/23

UZASADNIENIE

Wyroku z dnia 7 sierpnia 2025 roku

Pierwotnie powód (...) z siedzibą w W. domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych E. B. i Z. B. na swoją rzecz kwoty 203.967,07 zł tytułem zwrotu wypłaconej pozwanym kwoty kredytu, udostępnionego na podstawie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) z dnia 29 sierpnia 2007 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po doręczeniu pozwanym pozwu do dnia zapłaty.

Alternatywnie, w razie braku solidarnej odpowiedzialności, wniósł o zasądzenie tej kwoty od każdego z pozwanych w częściach równych po ½, tj. po 101.983,54 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty (żądanie główne nr 1).

Ponadto, powód dochodził zasądzenia solidarnie od pozwanych kwoty 101.005,89 zł tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w związku z nienależnym uzyskaniem przez pozwanych korzyści majątkowych powstałych wskutek udostępnienia im środków kredytowych, również z odsetkami ustawowymi od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty, a ewentualnie – w razie braku solidarnej odpowiedzialności – zasądzenia tej kwoty od każdego z pozwanych po 50.502,95 zł (żądanie główne nr 2).

Na wypadek nieuwzględnienia powyższych żądań głównych powód zgłosił roszczenia ewentualne. W pierwszej kolejności wniósł o dokonanie zmiany wysokości świadczenia na podstawie art. 358 ¹ § 3 k.c. w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych w wysokości 203.967,07 zł powodowi przysługiwałoby dodatkowe roszczenie w wysokości 59.357,82 zł stanowiące realną, zwaloryzowaną wartość wypłaconych środków pieniężnych. Domagał się przy tym zasądzenia solidarnie od pozwanych tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, ewentualnie – w częściach równych – po 29.678,91 zł od każdego z pozwanych (żądanie ewentualne nr 1).

W dalszej kolejności powód wniósł, w razie nieuwzględnienia roszczeń głównych ani pierwszego żądania ewentualnego, o ustalenie istnienia po jego stronie prawa do dochodzenia od pozwanych zwrotu kapitału kredytu i istnienia prawa powoda do uzyskania świadczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w wysokości 101.005,89 zł. Z kolei, gdyby i to roszczenie nie zostało uwzględnione, powód domagał się ustalenia, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu w sprawie zawisłej przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu (sygn. I ACa 2081/23), przysługuje mu prawo do żądania zmiany wysokości świadczenia spełnionego na rzecz pozwanych na podstawie tej umowy w trybie art. 358 ¹ § 3 k.c. (żądanie ewentualne nr 3).

Powód dochodził również kosztów procesu.

Niezależnie od powyższego wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu, sygn. akt I ACa 2081/23 z uwagi na fakt, że od wyniku postępowania z powództwa kredytobiorcy zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku nieważności umowy należy się mu nie tylko zwrot nominalnego kapitału kredytu, ale również zwrot w wartości realnej, odpowiadającej obecnej sile nabywczej pieniądza. Twierdził, że bez takiego urealnienia kredytobiorcy byliby bezpodstawnie wzbogaceni kosztem banku.

W toku postępowania pojawiły się trudności w doręczeniu odpisu pozwu. Z uwagi na brak skuteczności doręczeń powód wnosił o ustanowienie dla pozwanych kuratora procesowego dla osób nieznanych z miejsca pobytu.

Postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. sąd podjął postępowanie zawieszone wcześniej postanowieniem z dnia 21 czerwca 2024 r. i ustanowił dla pozwanych kuratora procesowego w osobie radcy prawnego P. B.. Równocześnie sąd zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu pod sygn. I ACa 2081/23.

Kurator procesowy w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości, oraz przyznanie wynagrodzenia za sprawowanie kurateli. Wskazał, że skontaktował się z pozwanymi, którzy oświadczyli, że wniosą odpowiedź na pozew we własnym zakresie.

W dalszym toku procesu pozwani zgłosili się osobiście do sprawy. W odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Podnieśli zarzut potrącenia wierzytelności banku dochodzonej w niniejszym postępowaniu z ich wierzytelnością wobec banku o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Wskazali, że ich wierzytelność wobec banku przewyższa roszczenia dochodzone przez powoda. Podnieśli także zarzut przedawnienia roszczeń powoda oraz argumentowali, że żądanie waloryzacji świadczenia przez bank nie znajduje podstaw prawnych ani w prawie krajowym, ani w świetle prawa unijnego.

Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2025 r. sąd podjął postępowanie w sprawie.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2024 r. nadanym w urzędzie pocztowym jeden dzień przed terminem rozprawy, powód częściowo cofnął powództwo. W szczególności cofnął bez zrzeczenia się roszczenia żądanie zasądzenia od pozwanych kwoty 203.967,07 zł objętej pierwotnym żądaniem głównym nr 1, wskazując, iż po wniesieniu pozwu doszło do częściowego spełnienia świadczenia w następstwie złożenia przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu z dnia 18 października 2024 r. Powód cofnął również żądanie w zakresie odsetek i kosztów w części, w jakiej należności te zostały już spełnione w wykonaniu zapadłych w innych postępowaniach orzeczeń sądowych. Jednocześnie powód zmodyfikował żądanie główne nr 2, podtrzymując je jedynie co do kwoty 38.434,41 zł z odsetkami i sposobem zapłaty jak w dalszej części pkt 2 oraz jedno żądanie ewentualne, a to żądanie którego przedmiotem jest kwota 59.357,82 zł. W związku z prawomocnym zakończeniem sprawy prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu o sygn. I ACa 2081/23, powód cofnął zgłoszone uprzednio żądania ewentualne nr 2 i nr 3.

Powód podtrzymał jednocześnie żądanie zasądzenia kosztów procesu, a nadto wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowań nieegzekucyjnych związanych z bezskutecznymi próbami doręczenia pozwu za pośrednictwem komornika, powołując się na postanowienia wydane przez komorników w G., B. i Z.. Dodatkowo domagał się zwrotu od pozwanych kwoty 4.320 zł, odpowiadającej uiszczonej przez bank zaliczce na wynagrodzenie kuratora procesowego ustanowionego w niniejszej sprawie.

w sprawie.

Sąd ustalił

Powód w dniu 29 sierpnia 2007 r. zawarł z pozwanymi umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie, nominowanego do waluty CHF. W wykonaniu tej umowy bank wypłacił pozwanym jednorazowo kapitał w wysokości 203.967,07 zł na okres 360 miesięcy na zasadach określonych w umowie.

W odrębnym postępowaniu z powództwa kredytobiorców w sprawie XII C 1088/20 zapadł wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2023 r., w którym ustalono nieważność wyżej opisanej umowy kredytu oraz zasądzono na rzecz kredytobiorców 130.940,38 zł, przyjmując teorię dwóch kondykcji.

Pismem z dnia 10 października 2024 r. bank skierował do pozwanych wezwanie do zapłaty kwoty 100.442,26 zł w terminie 3 dni od otrzymania pisma.

W dniu 15 października 2024 r. zapadł prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie prejudycjalnej.

Pismem z dnia 18 października 2024 r. doszło do złożenia przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu wierzytelności banku w kwocie 130.940,38 zł z własną wierzytelnością w kwocie 208.793,58 zł. Wskutek potrącenia, wierzytelności wzajemnie umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.

Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody w postaci dokumentów, które podlegały zaliczeniu w poczet materiału dowodowego na zasadzie art. 243 ² k.p.c. Prawdziwość oraz autentyczność dokumentów nie została zakwestionowana przez żadną ze stron. Sąd ocenił zgromadzone dowody jako wiarygodne i spójne. Dokumenty urzędowe i prywatne nie były kwestionowane przez strony i nie budziły wątpliwości co do autentyczności ani treści. Zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na pełne i jednoznaczne odtworzenie przebiegu stosunku prawnego stron, losów umowy kredytu, przebiegu wcześniejszych postępowań oraz aktualnych roszczeń banku. Brak było potrzeby przeprowadzania dalszych dowodów.

Wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda, w szczególności dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii biegłych, zostały uznane za zbędne. Treść opinii była z góry przewidywalna, a dodatkowo roszczenia pozostałe do rozpoznania były z założenia niezasadne, niezależnie od przyjętego przez powoda nazewnictwa (waloryzacja, ustalenie wartości rzeczywistej). Tym samym nie było potrzeby przeprowadzania wyliczeń matematycznych, co zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania. Idąc dalej, wnioski dowodowe dotyczące doręczeń komorniczych sąd oddalił jako spóźnione. Dotyczyły one czynności sprzed roku, a powód mógł je powołać wcześniej. Dokumenty te częściowo znajdowały się już w aktach sprawy, gdyż koszty doręczeń były sukcesywnie ujawniane, jednak w ocenie sądu zgłoszenie takich wniosków tuż przed rozprawą było ewidentnie spóźnione.

Sąd zważył

Powództwo jako niezasadne podlegało oddaleniu.

Istotne jest, że zarówno powód, jak i pozwani przedstawili szeroką argumentację, w zakresie swoich stanowisk. Z kolei w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby ani też obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98, LEX nr 38240).

Na wstępie podkreślić należy, że powód dokonał ograniczenia powództwa w dniu poprzedzającym rozprawę, składając pismo w placówce pocztowej. Było oczywiste, że dokument ten nie wpłynie do sądu przed terminem rozprawy, a celem tej czynności było uzyskanie zwrotu części opłaty sądowej od pozwu, o czym Sąd rozstrzygnął w drodze odrębnego postanowienia.

Sąd w momencie orzekania nie dysponował pełnym tekstem oświadczenia, jednak jego zakres został jednoznacznie ustalony w toku rozprawy w dniu 7 sierpnia 2025 r. i był znany zarówno stronie przeciwnej, jak i sądowi. Ograniczenie powództwa, w odróżnieniu od jego rozszerzenia, nie musi być doręczone stronie przeciwnej ani nie rodzi obowiązku zajęcia stanowiska. Cofnięcie powództwa skutkowało umorzeniem postępowania w zakresie nim objętym (art. 355 § 1 k.p.c.), przy czym okoliczność ta była bezsporna. W konsekwencji sąd mógł orzekać w odniesieniu do roszczeń zmodyfikowanych cofnięciem, dzieląc je na część podlegającą umorzeniu oraz część wymagającą merytorycznego rozstrzygnięcia.

Roszczenia, które pozostały do rozpoznania po cofnięciu powództwa, były z góry niezasadne. Niezależnie od przyjętego przez powoda nazewnictwa (waloryzacja, ustalenie rzeczywistej wartości świadczenia), brak było materialnoprawnych podstaw do ich uwzględnienia. Podstawą roszczeń powoda było twierdzenie, iż po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu przysługuje mu roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego pozwanym, przy czym roszczenie to powinno obejmować nie tylko nominalną wartość wypłaconej kwoty, lecz również jej „realną wartość” ustalaną przy zastosowaniu mechanizmu waloryzacyjnego. Stanowisko to nie znajduje podstaw ani w przepisach prawa krajowego, ani w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W świetle utrwalonej linii orzeczniczej TSUE (m.in. wyroki z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, z 16 marca 2023 r., C-6/22, oraz z 12 stycznia 2024 r., C-488/23), przedsiębiorcy – w szczególności bankowi – nie przysługuje wobec konsumenta roszczenie wykraczające poza zwrot kapitału kredytu. Dopuszczenie możliwości waloryzacji świadczeń banku prowadziłoby w istocie do obejścia skutków nieważności umowy oraz do reaktywacji mechanizmów waloryzacyjnych, które zostały uznane za abuzywne. Byłoby to sprzeczne z celem dyrektywy 93/13, a tym samym niedopuszczalne w świetle prawa unijnego.

Również w Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 roku jednoznacznie przyjęto, iż bankowi przysługuje jedynie zwrot kapitału wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a żadne dodatkowe świadczenia nie należą się. Cała argumentacja strony powodowej w tym zakresie jest zatem niezasadna.

Na marginesie należy dodać, że o ile do pierwszych punktów wspomnianej uchwały zgłaszano zastrzeżenia oraz składano zdania odrębne, o tyle pogląd dotyczący zakresu świadczeń należnych bankowi ukształtował się jednolicie i dominuje w orzecznictwie. Może on podlegać różnej ocenie, jednak obecnie jest poglądem powszechnie akceptowanym. W konsekwencji wszystkie roszczenia banku wykraczające poza zwrot kapitału należało uznać za bezzasadne.

W ocenie sądu nie sposób również oprzeć żądania banku na przepisie art. 358 ¹ § 3 k.c. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i przewiduje możliwość sądowej waloryzacji świadczeń pieniężnych w sytuacjach nadzwyczajnych zmian siły nabywczej pieniądza. Nie może on jednak znaleźć zastosowania w przypadku roszczeń przedsiębiorcy wynikających z nieważnej umowy zawartej z konsumentem. Jest oczywistym, że bank jest podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo, a należne mu świadczenie z tytułu zwrotu wypłaconego kredytu pozostaje w związku z jego podstawową działalnością (prowadzeniem przedsiębiorstwa). Ponadto to żądanie jest sprzeczne z przepisami prawa europejskiego co zostało wyrażone bezpośrednio w orzeczeniu TSUE z 12 stycznia 2024 IC-488/23. Zastosowanie art. 358 ¹ § 3 k.c. w niniejszej sprawie oznaczałoby obejście przepisów o ochronie konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi i niweczyłoby sankcję nieważności umowy.

Powód wskazywał, że konieczność wytoczenia powództwa wynikała z groźby przedawnienia. Wytoczenie powództwa pod koniec 2023 r. mogło zatem skutecznie przerwać bieg przedawnienia.

Niemniej, z uwagi na to, że w toku procesu doszło do zaspokojenia roszczenia o zwrot kapitału, a wszelkie dalsze żądania były bezzasadne, powództwo podlegało oddaleniu. Należy podkreślić, że powództwo banku było formalnie uzasadnione jako środek zapobiegający przedawnieniu, lecz materialnoprawnie bezzasadne. Jest to konsekwencja przyjętej w orzecznictwie teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą każda ze stron nieważnej umowy ma odrębne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia. Teoria ta prowadzi do konieczności wzajemnego dochodzenia roszczeń w odrębnych procesach, co w praktyce generuje dodatkowe koszty.

W sprawie pojawił się również problem skutecznego doręczenia pozwu pozwanym. W tym zakresie, w ocenie sądu powód ograniczył się do działań rutynowych – próbował doręczać pozew przez komornika, pisał do sądu apelacyjnego o adres – jednak nie wykazał się wystarczającą inicjatywą, aby ustalić adres skutecznie. Powoływanie się na fakt, że adres korespondencyjny był taki sam w innej sprawie (prowadzonej we W.), nie mogło przesądzać, że identyczny adres obowiązuje także w sprawie rozpoznawanej przez Sąd w Gliwicach. W realiach sprawy doszło do serii niekorzystnych, lecz naturalnych i zrozumiałych okoliczności – pozwani są po rozwodzie, mieszkają osobno, lecz pozostaje wspólny adres korespondencyjny. W okresie wakacyjnym dochodziło do wyjazdów i zmian miejsca pobytu, jedna z pozwanych przebywała u rodziców. Okoliczności te nie świadczą o złej wierze pozwanych ani o próbie unikania procesu. Sąd przyjął, że pozwani działali w dobrej wierze, a brak doręczeń był wynikiem niefortunnego zbiegu okoliczności. Należy zwrócić uwagę, że gdyby kurator procesowy ograniczył się do lakonicznej aktywności, mogłoby dojść do wydania wyroku kondykcyjnego bez faktycznego udziału pozwanych. Wówczas poznaliby oni skutki procesu dopiero na etapie egzekucji komorniczej. Byłoby to sprzeczne z zasadą rzetelnego procesu. Ponadto bank nie wykazał, że podejmował próby ustalenia adresu pozwanych poprzez kontakt z pełnomocnikiem strony przeciwnej czy w ramach zawodowych relacji adwokackich. Ograniczył się do działań formalnych, które nie mogły przynieść skutku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że brak było podstaw do obciążenia pozwanych kosztami procesu. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. W niniejszej sprawie powództwo zostało oddalone, a dodatkowo brak było podstaw do obciążania pozwanych kosztami niezależnie od wyniku sprawy. Bank nie wykazał, aby podejmował skuteczne starania w celu doręczenia odpisu pozwu, nie zwrócił się do pełnomocnika pozwanych ani nie skorzystał z możliwości zawodowej współpracy w ramach korporacji adwokackiej. Wobec powyższego sąd uznał, że powód powinien ponieść koszty procesu w całości (art. 98 § 1 k.p.c.), pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu (art. 108 § 1 k.p.c.).

SSO Tadeusz Trojanowski