Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Gliwicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Wojciech Hajduk
Protokolant:	sekretarz sądowy Izabela Sokołowska

po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2022 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa S. B., B. B.

przeciwko (...) w W.

o ustalenie i zapłatę

1.  ustala, że umowa o kredyt mieszkaniowy (...) nr (...) z dnia 24.09.2008r zawarta pomiędzy (...) w G., a powodami S. B. i B. B. – jest nieważna;

2.  zasądza od pozwanego (...) w W. na rzecz powódki B. B. 17.661,85 CHF (siedemnaście tysięcy sześćset sześćdziesiąt jeden 85/100 franków szwajcarskich) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 maja 2022 roku;

3.  w pozostałym zakresie powództwo oddala;

4.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.800 zł (jedenaście tysięcy osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Wojciech Hajduk

IC 50/21 UZASADNIENIE

Powodowie B. B. i S. B. w pozwie przeciwko (...) domagali się

-ustalenia, że umowa o kredyt mieszkaniowy (...) nr (...) z dnia 24.09.2008r zawarta pomiędzy (...) w G., a powodami – jest nieważna ,

-zasądzenia od powódki 17.661,85CHF wraz z ustawowymi odsetkami od dnia upływu 14 dniowego terminu od doręczenia pozwu.

ewentualnie

o ustalenie bezskuteczności §1 ust 2, §12ust3; §15ust.7 Części Ogólnej umowy kredytu

Uzasadnili, że w dniu 24.09.2008r.r. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w G. umowę nr (...) o kredyt mieszkaniowy, opiewający na kwotę 123.744CHF, na okres do 11.09.2033r. Przyznana kwota kredytu została przeznaczona na remont nieruchomości i spłatę wcześniejszego kredytu. Nie mieli możliwości negocjowania ani w zakresie wyboru sposobu uruchomienia kredytu, sposobu spłat rat kapitałowo-odsetkowych, mogli jedynie zaakceptować propozycję pozwanego. Nie wyjaśniono im mechanizmów ustalania kursu waluty przez bank, które powodowały jego dodatkowy zysk. W efekcie nie znali faktycznej wysokości zobowiązania. Otrzymali w dwóch transzach do dyspozycji 250.000zł. Początkowo spłacali kredyt w PLN, później zawarli aneks, który umożliwił spłatę w CHF. W świetle powyższego należy uznać za abuzywne §1 ust 2, §12ust3; §15ust.7 Części Ogólnej umowy.

W okresie do 07.2021 spłacili 183.288,61zł oraz 17.661,85CHF, domagają się zwrotu jedynie CHF.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył aby umowa była nieważna i aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Powodowie sami wybrali kredyt w CHF, nie byli namawiani do jego zawarcia, byli poinformowani o ryzyku kursowym, zaprezentowano im symulacje obrazujące skutki ryzyka, a wbrew twierdzeniom pozwu mogli indywidualnie negocjować warunki wypłaty i spłaty kredytu. Wysokość kursów waluty CHF ustalana przez bank odpowiadała kursom rynkowym i nie naruszały dobrych obyczajów.

SĄD USTALIŁ

W dniu 24.09.2007r. roku powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) w G., umowę o kredyt hipoteczny (...) nr (...) denominowany do waluty CHF na kwotę na kwotę 123.744,00 CHF na okres do 11.09.2033, oprocentowany stawką LIBOR. Celem kredytowania było sfinansowanie remontu nieruchomości i spłata wcześniejszego kredytu. Umowa została sporządzona na podstawie wzorca banku. Wskazano w niej min. że kwota kredytu – na finansowanie zobowiązań w kraju zostanie wypłacona w transzach przelewem na wskazany przez powodów rachunek [§4pkt3i4 części szczególnej umowy k-30v], spłata nastąpi w równych miesięcznych ratach w drodze potrącania przez bank z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorców, zasady spłaty określone są w § 15-18 części ogólnej umowy [§5ust4-10 części szczególnej umowy k-30v]. W części ogólnej umowy w §1ust2,3pkt1i2 [k-32] wskazano, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu wypłacana w złotych zostanie określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów, obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez Bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez Kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych. Ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi Kredytobiorca, z uwzględnieniem §12ust2-4 oraz §20ust6. W §12ust3 oraz §15ust7pkt2i3 części ogólnej umowy [k-34v-35] wskazano, że spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu, stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Dodatkowo w §12ust4 części ogólnej umowy wskazano, że w przypadku kredytów denominowanych, gdy przyznana kwota kredytu, na skutek różnic kursowych, okaże się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kredytu kwotą:

-przewyższającą, kwotę wymaganą do realizacji celu określonego w (...), Bank uruchomi środki w wysokości, stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do realizacji tego celu oraz dokona pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej,

-niewystarczająca do realizacji celu, określonego w (...), Kredytobiorca zobowiązany jest zbilansowania inwestycji ze środków własnych [k-34].

Wypłata kredytu nastąpiła w transzach 11.10.2008r. i 15.10.2008r. [zaświadczenie k-39] .

Wszystkie formalności zostały przeprowadzone w oddziale banku w K.. Doradca kredytowy przedstawił ofertę kredytu w PLN oraz denominowanego do CHF. Poinformował, że kredyt denominowany jest korzystniejszy, będzie wypłacony w PLN, a raty również będą spłacane w PLN. Przedstawił porównanie wysokości rat tych kredytów, z którego wynikał, że w kredycie denominowanym raty są znacznie niższe. Wskazał na stabilny kurs CHF. Nie wyjaśnił powodom, że bank stosuje własne tabele kursowe i różne kursy waluty obcej do przeliczenia wypłacanego kredytu i spłacanych rat kapitałowo-odsetkowych. Składając wniosek kredytowy w dniu 1.09.2008r. powodowie podpisali zawarte w nim oświadczenie, wg którego zostali poinformowani przez bank o ryzyku wynikającym ze stosowania przy spłacie zmiennej stopy procentowej i ryzyko akceptują, oraz zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej i przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko [wniosek kredytowy k- 95]. Powodów nie poinformowano, że spłata kredytu może nastąpić w CHF, w przygotowanej wg wzorca banku umowie nie zawarto takiej możliwości. Również wniosek kredytowy nie przewidywał takiej opcji. Powodom nie przekazano szczegółowej informacji o ryzyku kursowym i wpływie wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty i raty kredytowej, np. nie przedstawiono symulacji obrazujących takie zmiany.

Na kolejny spotkaniu powodowie przeczytali przygotowany projekt umowy i załączone do niego dokumenty, podpisali umowę [zeznania powódki B. B. k-158-159 zeznania powoda k-159]. W dniu 4.01.2012r. powodowie i (...) podpisali porozumienie, w którym umożliwiono spłatę kredytu w walucie kredytu poprzez potrącanie rat z rachunku powodów [porozumienie k-38]. Wyrokiem z dnia 22.01.2014 IRC 945/13 małżeństwo powodów zostało rozwiązane przez rozwód. W dniu 17.11.2014r. zawarli ugodę przed Sądem rejonowym w Gliwicach sygn. INs 2752/204 w przedmiocie podziału majątku dorobkowego. Powódka zobowiązała się do spłaty kredytu. W dniu 7.07.2021r. powodowie zawarli umowę przelewu wierzytelności, w której powód przeniósł na powódkę przysługującą mu wierzytelność wobec banku (...) SA z tytułu świadczeń nienależnych wynikających z umowy kredytu z 24.09.2008 [umowa przelewu wierzytelności k-52]. W okresie do 07.2021 spłacili 183.288,61zł oraz 17.661,85CHF [zaświadczenie - zestawienie spłat k-39v-43].

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej dokumenty i zeznania powodów. Zeznania świadka B. J. [k-124-125] mają dla sprawy drugorzędne znaczenie, świadek nie pamiętała czy miała kontakt z powodami. Zeznania dotyczyły min. obowiązków pracowników banku w zakresie udzielania informacji klientom, w okresie gdy zawierana była umowa, oraz przyjętej w tym zakresie praktyki przez świadka, jednakże w oderwaniu od konkretnej sytuacji powodów, sposobu przedstawienia im oferty i okoliczności zawarcia umowy.

SĄD ZWAŻYŁ

Okoliczność, że pozwany jest następcą prawnym (...) w G. pozostaje poza sporem. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyt denominowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353 ¹ kc.

Analiza spornej umowy kredytu przez pryzmat art. 385 ¹ §1kc prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art. 385 ¹ §1kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron.

Powodowie w pierwszej kolejności zarzucili, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm denominacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art. 385 ¹ §1kc, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego [§1ust2i3, §12ust3; §15ust.7 Części Ogólnej umowy] zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową.

Umowa kredytowa w §1ust2i3, §12ust3 i §15ust.7 Części Ogólnej zastrzega warunki ustalania kursu waluty do przeliczenia świadczenia do kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych w "Tabeli kursów”. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych (wysokości raty i całej należności) w czasie trwania stosunku prawnego. Co prawda kwota udzielonego kredytu została wyrażona w CHF i tym samym została określona jednoznacznie. Jednakże na skutek tego, że bank jednostronnie narzucił wypłatę kredytu w PLN wg ustalonego przez siebie kursu oraz spłatę kredytu w ratach po przeliczeniu ich na PLN, wg ustalanego przez siebie kursu, powodowie nie znali i nie mogli ustalić wysokości głównego świadczenia, które mają spłacić ani wysokości raty. Powodowie nie mieli możliwość wypłaty kredytu w PLN wg uzgodnionego indywidualnie kursu wymiany oraz możliwość spłaty kredytu w CHF, okoliczności takie nie zostały przez pozwanego wykazane. Nie wynikają z żadnego dokumentu złożonego do sprawy. Tym samym nie można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje swoistą nierówność informacyjną stron. Powodowie jako konsumenci, na podstawie treści umowy, w chwili jej zawarcia, nie byli w stanie oszacować całości kwoty, którą będą musieli spłacić w przyszłości, a o poziomie zadłużenia ratalnego [wysokości raty], dowiadywali się dopiero w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z ich rachunku. Jest to nie do zaakceptowania, w tym zakresie umowa kształtuje prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco narusza ich interesy w rozumieniu art. 385 ¹ kc.

Dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów pozwanych jako konsumentów jest zastrzeżenie dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy wskazać również, że nie jest wystarczające określenie we wniosku kredytowym, że powodowie „ zostali poinformowani przez bank o ryzyku wynikającym ze stosowania przy spłacie zmiennej stopy procentowej i ryzyko akceptują, oraz zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej i przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko”. Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahania kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty. Pouczenie takie nie miało miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołująca się do faktycznego stosowania kursów nie odbiegających od rynkowych nie ma znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Ocena jest niezależna od sposobu wykonywania umowy. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Oceny prawnej umowy nie zmienia zawarcie przez strony porozumienia w dniu 4.01.2012. Co prawda nieuczciwy charakter warunku indeksacji, został usunięty i powodowie od jego podpisania mogli spłacać kredyt w CHF. Odpadła więc od tego momentu niepewność co do wysokości zobowiązania. Jednakże w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody [min. pkt 61 wyroku trybunału Sprawiedliwości z 29.04.2021 C-19/20]. Z porozumienia nie wynika, by powodowie poprzez zmianę tego nieuczciwego warunku świadomie zrezygnowali z przywrócenia sytuacji, w jakiej znajdowaliby się w braku tego warunku. Tym samym nie zrzekli się możliwości powołania się na jego abuzywny charakter. Z ich punktu widzenia celem porozumienia było jedynie zmniejszenie kosztów raty. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 18.05.2022r. o obowiązkach i możliwych negatywnych dla nich konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385 ¹ §1kc żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 25 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zasądzenia na rzecz powódki kwoty17.661,85CHF, która obejmuje świadczenia uiszczone na rzecz pozwanego w okresie lipca 2021. W świetle powyższych przepisów i przelewu wierzytelności powoda na rzecz powódki żądanie jest uzasadnione.

W świetle powyższego na mocy art. 189kpc w pkt 1 ustalono, że kredyt mieszkaniowy (...) nr (...) z dnia 24.09.2008r zawarta pomiędzy (...) w G., a powodami – jest nieważna, w pkt 2 na zasadzie art. 405kc uwzględniono żądanie zapłaty. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono je od dnia wyrokowania. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu staje się trwała (definitywna) wtedy, gdy należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia (bez którego umowa nie może wiązać) i jego konsekwencjach konsument nie wyraził świadomej i wolnej zgody na postanowienie, a jeżeli utrzymanie umowy jest możliwe po jej uzupełnieniu - sprzeciwił się temu uzupełnieniu [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodów poinformowano na ostatnim terminie rozprawy. Tym samym odsetki należą się od wyrokowania. W pkt 3 oddalono powództwo co do odsetek w pozostałym zakresie. W pkt 4 na zasadzie art. 98 kpc zasądzono koszty postepowania opłatę od pozwu i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.